KRANPOIAK: ZEINTZUK AUKERATU?

Pioletekin batera, kranpoiak dira neguan erabili beharreko segurtasun sistemarik garrantzitsuenetakoa. Batzuetan, udan batez ere, motxilan kranpoiak eraman edo ez eramatearen arteko aldea ibilaldi baten erdian buelta hartzea edota beharrezkoak ez diren arriskuak hartzea izan daiteke. Lehenengo kasuan etxera ziurrenik haserre itzuliko gara kranpoiak ez ditugulako hartu, bigarren kasuan aldiz, ez bada ezer gertatzen gaitzerdi, bestela, nahiago ez pentsatzea zer gertatu daiteken.

Artikulu honetan kranpoiei buruz arituko naiz, berriak erosi edota zaharrak berritzekotan bazabiltzate, kontutan hartu beharreko gauza batzuk argi izateko.

HISTORIA PIXKAT EGINEZ

Kranpoiaren erabilera ez da berria, “kranpoien” lehen arrastoak K.o. II mendekoak baitira.

XVIgarren mendean, Alpeetako ehiztari eta artzainek “grappette” deitutako kranpoi antzeko batzuk erabiltzen zituzten. “Grappette”-ak, oinetakoaren aurrealdean eta atzealdean larruzko zinta edo uhal batzuen bidez lotzen ziren punta batzuk ziren.

"Grappette"-ak.




Denborarekin “grappette” hauen eboluzioa kranpoietan amaituko zen, baina bitartean, beste "esperimentu" batzuk egin ziren, hala nola iltzedun botak erabiltzea, batez ere XIXgarren mendean.

1908 urtea erabakiorra izango zen kranpoien historian. Urte honetan, Oscar Eckenstein ingelesa izan zen kranpoi batzuk egiteko enkargua egin zuen lehena. Enkarguaren egilea Cormayeur herriko Henry Grivel errementaria izan zen, bai, eskaladako materiala egiten duen Grivel etxe ezagunaren sortzailea. Grivelek egin zituen kranpoiak gaurkoen antzekoak ziren. Bitxikeri gisa esaten da Henry-k kranpoi hauek ezin izan zituela patentatu tailerrean "bizi ziren" xaguek planoak jan zituztelako.

Grivel kranpoiak.




Hemendik aurrera, kranpoien eboluzioa etengabea izan zen: Lehen Mundu Gerran Trémeau izeneko militarrak artikulatu zitekeen lehen kranpoia sortu zuen, kranpoia edozein botara egokituz. Garai berekoak dira “tricouni”-ak. “Tricouni”-ak iltzedun boten zoruetan jartzen ziren errematxe batzuk ziren. Errematxe hauek kamusten zirenean berri batzuengatik aldatu zitezkeen.

Tricouni-ak.



Tricouni-ak bota batzuetan jarrita.




1929 urtean Laurent Grivel-ek (Henry Grivel-en semea), bere aitak sortutako kranpoien aurrekaldean bi punta horizontal jartzea pentsatu zuen, kranpoi eta negu eskaladan iraultza bat sortuz, aurrealdean punta horizontalak zituzen kranpoiekin orain arte igo gabeko hormak igotzen hasi ziren eta.

Laurent Grivel-ek sortutako kranpoiak.



Kranpoien luzera aldatzen duen barra metalikoa, 1962 urtean Salewa etxearen eskutik asmatu zen. Urte batzuk beranduago, 1967an, Yvon Chouinard eta Tom Frost amerikar eskalatzaileek lehen kranpoi zurrunak sortu zituzten (kranpoi hauek oso erabiliak dira izotz eskaladan). Bost urte beranduango, 1972 urtean, Mike Lowe amerikarrak eski botak lotzeko erabiltzen den sistema kranpoietara egokitu zuen, modu honetan kranpoi automatiko eta erdi-automatikoak asmatuz. Hamarkada honetan ere aurrealdean dauden puntak zapalak izatetik bertikal izatera pasa ziren, izotz eskaladaren mesederako.

Baina kranpoiek oraindik arazo bat zuten: elurretan ibiltzerakoan kranpoien azpian pilatzen zen elurra nola ekidin. Arazo hau Jean Paul Frechin amerikarrak 1980 urtean konpondu zuen eta egun hain ezaguna den “antiboot” sistema asmatu zuen.

KRANPOIAK EROSTERAKOAN KONTUTAN HARTU BEHARREKOAK

Mendirako edozein material erosterakoan gomendatzen dudan moduan, lehenik eta behin ongi definitu beharrean gaude zein izango den kranpoiei emango diegun benetazko erabilera, gure buruari iruzurrik egin gabe. Izotz eskalada, ibilbide errazak edota alpinismoa (hemen denetik topatu dezakegu) nagusiki egiten badugu, kranpoia aktibitate bakoitzerako ezberdina izango da.

Hau ongi definituta dugunean bigarren zatira pasako gara: Zertan erreparatuko dugu kranpoi batean?

1. PUNTAK

Puntak kranpoiaren zatirik garrantzitsuenak dira. Beraien funtziorik nagusiena elurrari ondo heltzea eta ibilerari egonkortasuna ematea da. Punta gehienak, kranpoiaren aurre eta atzealdean daudenak ezik, botaren zoruari elkartzut dira. Aurrealdeko puntak aurrera egoten dira zuzenduak, atzealdekoak aldiz (kranpoiaren “orpoan” daudenak), maldari elkartzut izango dira, jaitsieran puntarik garrantzitsuenak hauek dira eta.

Punta kopurua

Logikak dioen bezala, kranpoiek zenbat eta punta gehiago izan ahalik eta sendoago helduko dute. Orokorrean punten kopurua 10 edo 12koa izango da, baina badira erabilera propioa duten punta kopuru ezberdinetako kranpoiak:

6-8 punta: Inongo malda eta arriskurik gabeko ibilbideetarako eta batez ere noizbehinka elurtegi bat zeharkatu behar bada. Udan motxilan badaezpada eramaten diren kranpoiak izango dira. Dena den, kopuru hau "ultrateknikoak" diren kranpoiek ere izaten dute.

10 punta: malda txiki edota teknikoak ez direnak igotzea eskatzen duten ibilbideetarako.

11 punta: kranpoi hauek hamar punta dituzte eta aurrealdean punta bakarra. Mota honetako kranpoiak izotz-eskalada tekniko eta “Dry-Tooling”-erako erabiltzen dira, harkaitzen arteko pitzadura txikietan aurrealdeko punta sartzeko aukera ematen dute eta. Mota honetako kranpoiei "monopunta" ere deitzen zaie.

12 punta: Malda handi edota teknikoetarako, alpinismorako edo izotz-eskaladarako. Kranpoi hauek aurrealdean bi punta izaten dituzte.

Baina punta kopurutik aparte, punten ezaugarriei ere erreparatu eta aurre eta atzealdeko puntak nolakoan diren begiratu eta aztertu beharko ditugu.

AURREKO PUNTAK

Maldak gora egiten duenean, momentu bat iristen da kranpoien punta guztiak elur edota izotzetan sartuta ditugula ezin dugula igo. Momentu honetan aurreko puntak ezinbestekoak dira, gauden lekutik gora punta hauek bakarrik sartuta igoko gara eta.

Aurreko puntetan zer da kontutan hartu beharrekoa?

Kopurua

Kranpoiek punta bat edo bikoitza izango dute. Punta bakarrekoak, lehen esan bezala, izotz-eskalada tekniko eta “Dry-Tooling” bezalako aktibitateetarako erabiliko dira. Punta bikoitzekoak aldiz, beste ekintza guztietarako baliagarriak izango dira, beti ere malda handietan ibili behar badugu. Egun aurreko bi puntak desmuntatzeko aukera duten kranpoiak badaude eta kranpoiak punta bakarreko edo bikoitzekoak egiteko aukera dute.

Okerdura

Bertikalak diren lekuetarako ia horizontalak izango dira. Malda txikiagoa den neurrian aldiz, okerdura handiagotzen joango da. Dena den, edozein kranpoietako puntek beti okerdura bat izango dute, erabat horizontalak izango balira, kranpoiaren gainean egingo genuke tentsioa handiegia izango zenez, punta hausteko arriskua handituko genuke eta. Okerdura honek ere, gorputzaren pisua ardatz bertikalean mantentzea lortzen du, modu honetan, izotz-eskaladan batez ere, hankei tentsioa gutxituz.

Luzera

Orokorrean botatik 2-3 zentimetro inguru irtetea gomendatzen da. Izotz gogorrean aurreko puntak motzagoak badira, kranpoiak sartzerakoan hormatik gertuago mantenduko gaituzte, gure segurtasun eta hanketako bikien mesederako. Izotz bigun edota elur gogorrean punta luzeak aukera hobea izango dira.

Mota

Aurreko puntak hiru motakoak izan daitezke:

Zapalak: Punta hauek horizontalak direnez, malda gutxiko lekuetan hobe heltzen dute, batez ere elurra gogorrik ez badago, elur gogor edota izotzetan ez baitira hain ondo sartzen. Punta hauek ahuldade bat dute: indar eta tentsio handiena puntaren alde finak jasaten duenez, bertikalak diren hormetan hautsi, okertu edota kranpoia ateratzeko arriskua dago. Mota honetako puntak duten kranpoiak erabilienak izaten dira eta edozein mendi ohiko bidetik igotzetik oso teknikoak ez diren kanal edota korridoreetaraino erabili daitezke.

Punta zapaladun kranpoia. Argazkian ikusten denez, punta lurrari horizontala da.



Bertikalak: Zerra itsurako punta bezala ere ezagunak dira eta pioletaren puntaren itsura dute. Mota honetako puntak izotz-eskaladarako egokienak dira, baina elur biguna dagonenean kranpoiaren azpian elurra pilatzeko joera dute. Izotz bigunean ere, punten arteko tartea estua izaten denez, izotzatik irteteko erraztasun handiagoa dute. Punta hauek “zahartzen” direnean aldatzeko aukera izaten da, desmuntagarriak izaten dira eta.

Puntak bertikalak dituen kranpoia.



“T” motako puntak: Punta zapal eta bertikalen arteko nahasketa bat dira. Puntak zerra itsura dauka baina kranpoiaren armazoira hurbildu ahala zapal itsura hartzen dute. Ia egoera guztietarako erabilgarriak izango dira, egoera guztietarako egokienak izan gabe.

"T" motako puntak dituen kranpoia.



GAINONTZEKO PUNTAK

Aurrealdeko punten atzean dauden puntak aurrera zuzenduak izan daitezke horma bertikaleetan aurrealdeko punten lagungarri izateko. Datu hau kontutan izatea garrantzitsua da izotz-eskalada egin behar badugu. Honetaz aparte, punta hauek izaten dira malda batean aurreko puntei egonkortasuna ematen dietena.

Kranpoiaren orpoan dauden puntak jaitsieratan garrantzitsuenak dira, honegatik garrantzitsua da hauen orientazioa zein den begiratzea, beti ere zein jaitsiera mota egiten dugun argi badugu.

2. KRANPOIAREN ARMAZOIA

Kranpoiaren armazoia kontutan izanda, hiru motako kranpoiak topatuko ditugu:

MALGUAK EDO ARTIKULATUAK

Ohiko kranpoiak dira, hau da, barra metaliko batek lotzen dituen bi pieza.

Kranpoi malgu edo artikulatuak.




Piezen arteko barra metalikoak kranpoia mendiko boten luzera ezberdinetara egokitzea errazten du. Honetaz aparte, barra honek ere kranpoiari nolabaiteko malgutasuna ematen dio ibilera erraztu, eta modu batean, kranpoiaren azpian elurra biltzea zailduz. Barra metaliko honetan kontutan hartu beharrekoak hauek izango dira:

Gogortasuna: Barra “bigunak” zailtasunik gabeko mendi irteera errazak egiteko aproposak izango dira, “gogorrak” aldiz, aktibitate errazak ez diren beste aktibitateetan (izotz-eskalada barne) erabiliko ditugu.

Forma edo itsura: Badira barra zuzen edo okerrak. Zuzenak plastiko edota mendi-eskirako botetarako aproposak dira, okerrak aldiz, oinaren itsura dutenez, beste edozein botetan erabiliko ditugu. Gainera, botaren forma haetzen duten kranpoi hauek ez dute horrenbeste sufritzen, egiten duten esfortzuaren zati bat botetara pasatzen da eta.

Barra erregulatzeko sistema: Mila sistema ezberdin daude barra erregulatzeko. Ziurrenak torloju batekin lotzen direnak dira, ez baitira askatzen. Nik erregulatzeko sistemarik erosoena duena hartzea gomendatuko nuke, kontutan izanda beharbada eskularruak jarrita manipulatu beharko dugula.

KRANPOI ZURRUN EDO KAXA ITSURAKOAK

Kranpoi hauek pieza bakarrekoak dira (nahiz eta tamaina ezberdinetara egokitzeko sistema duten) eta, izenak dioen bezala, zurrunak dira, aurrekoek ez bezala, ibilera zailduz. Kranpoi hauekin, izotz-eskalada bertikalean soilik aritzen diren eskalatzaileen aukera nagusia izaten da, kranpoi hauekin hanketako bikiak hainbeste nekatzen ez direlako.

Kranpoi zurrun edo kaxa itsurakoak.



KRANPOI TEKNIKOAK

Bota berean lotuta doazen kranpoiak dira eta hauen erabilera aktibitate oso teknikoetara (maila altuko izotz-eskalada edota “dry-tooling”-a) mugatzen da.

"Dry-tooling" egiteko kranpoi teknikoak.



MINI-KRANPOIAK

Oinarrizko kranpoi txiki batzuk dira (2 cm inguruko puntak izaten dituzte) eta jartzeko duten sistemagatik (goma elastiko eta kate batzuk) edozein zapatila edo bota bigunetan jarri daitezke. Mendian zapatilekin ibiltzea gustuko dutenentzat edo trail frogetarako aproposak izan daitezke, nahiz eta hasiera batean kalerako diseinatu ziren, batez ere izotza handia izaten den herri eta hirietan ibiltzeko. Dena den, argi izan behar da kranpoi hauek ez dituztela aurrekoak ordezkatzen eta beraien erabilera maldarik gabeko edota malda txikiko lekuetara mugatua dago.

Mini kranpoiak.


3. KRANPOIAK LOTZEKO SISTEMA

Lotzeko sistemari begiratzen badiogu lau motako kranpoiak ditugu: goma sistema bidez lotzen diren mini-kranpoiak (lehen ikusitakoak), uhal sistema bidez lotzen direnak, erdi-automatikoak eta automatikoak.

UHAL SISTEMA BIDEZ LOTZEN DIREN KRANPOIAK ( EDO C1 MOTAKO KRANPOIAK)

Kranpoiak botetara lotzeko sistemarik zaharrena da. Kranpoi hauek oinaren punta eta orpoa botari lotzen diote. Duten abantailarik handiena mendiko edozein botan erabili daitezkela da, baina jarri eta kentzeko ez dira oso erosoak eta gainera nahiko erraz askatu daitezke, honegatik, noizik eta behin estutzen joan beharko ditugu. Orokorrean teknikoak ez diren irteeretan erabiliko ditugu.

Uhal sistemaren bidez lotzen diren kranpoiak.



KRANPOI ERDI-AUTOMATIKOAK (EDO C2 MOTAKO KRANPOIAK)

Atzean botek orpoan izaten duten erlaitzean sartzen den pieza bat eta aurrean uhal sistemadun kranpoien sistema bera dute. Balioaniztunak dira, jartzeko errazak, bota zurrun edota erdi-zurrunetara ederki egokitzen direnak. Baina kranpoi mota hau erabili ahal izateko botak orpoan erlaitza izan beharra dauka. Ibilbide erraz batetik teknikoa ez den izotz-eskalada bateraino aukera ona izan daitezke.

Kranpoi erdi-atuomatikoak.



KRANPOI AUTOMATIKOAK (EDO C3 MOTAKO KRANPOIAK)

Kranpoiak lotzeko sistemarik sendo, eroso eta azkarrena da. Kasu honetan, kranpoi erdi-automatikoek atzealdean duten pieza ez ezik, aurrealdean barra metaliko bat dute botek aurrealdean duten erlaitzean sartzeko. Honetaz aparte, uhal bat ere izaten dute kranpoira sendoago lotzeko. Teknikoenak dira eta bota zurrun eta erdi-zurrunekin erabili daitezke, baina ez edozein botekin, honegatik ongi begiratu behar da etxean ditugun botak kranpoi hauekin bateragarriak diren hala ez. Ibilbide tekniko eta edozein izotz-eskaladarako aproposenak izango dira.

Kranpoi automatikoak.



GSb (Grivel Scarpa binding) SISTEMADUN KRANPOIAK

Sistema hau automatikoen barnean sartu daiteke eta Grivel eta Scarpa etxeen arteko elkarlanaren ondorioz sortu dira. Kranpoi hauek botaren zoruan dagoen arteka batean sartzen den kako bat dute kranpoi eta botaren arteko lotura sendoagoa bihurtuz. Sistema hau erraz eta azkarrena da kranpoia jarri eta kentzeko, baina oraindik ez dago oso zabaldua.

GSb sistemadun kranpoia.


GSb sistemadun kranpoiak botaren zoruaren azpian lotzen direnez, botaren aurrealdean ez da ez plastiko ezta uhalik, eta gainera espazio txikiagoa okupatzen dute.

4. “ANTIBOOT” SISTEMA

“Antiboot”, ABS edota “antisnow” sistema kranpoiaren zoruan doan latex edota plastikozko piezaz osatutako sistema bat da. Bere helburua kranpoiaren azpian elurra ez pilatzea da. Azalera leuna edota formaduna, elastikoa nahiz zurruna izan daiteke, elurra kranpoiatik errazago askatu dadin. Azkenaldian egiten ari diren kranpoi gehienek “antiboot” sistemarekin datoz, hala ere, pieza hauek aparte ere erosi daitezke, kranpoietara modu ezberdinetara lotuz.

"Antiboot" sistema.



Kranpoiek, izotz-eskalada bertikalean soilik erabiltzen ez baditugu behintzat, sistema hau izatea edota gutxienez sistema hau jartzeko aukera izatea ezinbestekoa da.

5. KRANPOIAREN ARMAZOI ETA PUNTAK EGINDAKO MATERIAL MOTA

Pxkanaka material ezberdina erabili arren, material erabiliena altzairua edo aluminioa da

ALTZAIRUA

Material iraunkor eta sendoena da eta altzairua bakarrik edo nikel, kromo edo molibdeno bezalako metalak ere izan ditzake sendotasun handiagoa emateko. Altzairuak duen berezitasunik nagusiena hautsi aurretik okertu egiten dela da.

Desabantailen artean pisua eta herdoiltzeko arriskua daude. Kranpoiak ez herdoiltzeko epoxi erretsinadun margo bat izaten dute (beltza orokorrean). Herdoilgaitza den altzairua ere erabili izan da, baina ez da “ohiko” altzairua bezain gogorra.

ALUMINIOA

Aluminioa edota honen deribatuak (zycral edota duraluminioa batez ere) altzairua baino arinagoak dira. Nahiz eta kranpoi gogor eta herdoilgaitzak izan, ez dira altzairua bezain gogorrak eta okertu aurretik hautsi egiten dira. Honegatik ez dira aktibitate teknikoetarako gomendagarriak. Arintasuna nahi den aktibitateetan erabiltzen dira batez ere, mendi eskian adibidez.

KRANPOIEN AUKERAKETA

Aukeratzen dugun kranpoia aukeratzen dugula, DENETAN (“ultrateknikoetan” izan ezik) “antiboot” sistema izan beharko dugu.

1. DITUGUN BOTEN ARABERA

Orain artekoa ikusi eta gero, etxean ditugun boten arabera kranpoi hauek aukeratuko ditugu:

Bota bigunak baino sendoak direnak (ohiko mendiko botak)

Bota hauetan, inongo zalantzarik gabe uhalen bidez lotzen diren kranpoiak erosiko ditugu.

Bota erdi-zurrunak

Bota hauetan bi kranpoi mota erabiltzeko aukera izango dugu: uhalen bidez lotzen direnak eta erdi-automatikoak (botek beti ere orpoan kranpoien palanka sartzeko erlaitza badute).

Bota zurrunak edota mendi eskiko botak

Bota hauetan edozein motako kranpoiak erabiltzeko aukera dugu. Kranpoi erdi-automatiko eta automatikoen kasuan, botek kranpoiaren palanka edota aurreko barra sartzeko erlaitza izan beharko dute.

2. EGINGO DUGUN AKTIBITATEAREN ARABERA

Mendi ibilbide errazak

Noizbehinka elurtegiak topatuko ditugun mendi ibilbide errazetan ez da aparteko kranpoirik behar. Arintasun eta sinpletasunari lehentasuna ematea gomendatzen dut eta gure aukera aurreko puntak zapalak dituzten 10 edo 12 puntatako aluminiozko kranpoiak izango dira. Lotzeko sistema uhalen bidez egiten dena aukeratuko dugu, orokorrean ibilbide hauetarako erabiltzen ditugun botak bigunak izaten direlako.

Ibilbide hauetarako beste aukera bat mini-kranpoiak izan daitezke, beti ere zeharkatuko diren elurtegiak maldarik ez badute (edo malda txikia bada).

Korridore edota kanal errazak

Ohiko bidean malda handiak dituzten mendietatik korridore errazetara (55-60 graduetara), gure aukera 12 puntetako altzairuzko kranpoiak aukeratuko ditugu, aurreko puntak zapalak edo “T” motakoak eta ahal dela erdi-automatiko edo automatikoak, kontutan izanda leku hauetan erabiliko ditugun botak ere erdi-zurrun edo zurrunak izango direla.

Mendi-eskia

Mendi-eskian arintasunak lehentasuna duenez aluminiozko kranpoietara joko nuke, 10 puntakoak eta aurreko puntak zapalak direnak. Lotzeko sistema edozein izan daiteke, baina kirol honetan azkartasunak ere garrantzia duenez, erdi-automatikoak edo automatikoak badira, hobe.

Izotz-eskalada errazak

Aurreko puntak bertikalak edo “T” itsurakoak dituzten 12 puntetako altzairuzko kranpoi erdi-automatiko edo automatikoak aukeratuko ditugu.

Izotz-eskalada teknikoak

Aurreko puntak bertikalak dituzten altzairuzko kranpoi automatikoak edo kranpoi zurrun edo kaxa itsurakoak dira gomendagarrienak. Punten kopurua eskaladaren zailtasunaren arabera izango da, baina orokorrean 12 (aurrealdean bi puntekin) edo 11 (aurrealdean punta bakarrarekin) izango dituzte.

Izotz-eskalada "ultratekniko" eta "Dry-tooling"

Zalantzarik gabe aurreko puntak bertikalak dituzten altzairuzko kranpoi automatiko edo botekin batera datozen kranpoi teknikoak aukeratuko ditugu. Kranpoi automatikoen kasuan, gehienetan 11 puntakoak izango dira, baina 8-9 puntakoak ere izan daitezke.

KRANPOIAK NOLA GARRAIATUKO DITUGU?

Kranpoia ezin dugu motxilaren kanpoaldean zintzilik eraman babesik gabe, kranpoiak galdu, hautsi (erortzen bagara) edo gure lagunari zauri bat egiteko arriskua dugu eta. Azkeneko hau izan zen duela urte batzuk Gavarnie aldeko mendiak igotzen ari ginela gertatatu zitzaiguna: ni Josun aurretik nindoan kranpoiak motxilatik zintzilik nituela eta bat-batean atzeraka egin eta kranpoi baten punta ezpainaren gainean sartu nion.


Kranpoiaren punta sartu eta sendaketa egin ondoren.



Kranpoien puntak babestuta eramango ditugu eta ahal dela motxilaren barruan. Honetarako bi sistema ditugu:

Kranpoiak eramateko zorro bereziak

Zorro gogorrak izaten dira, nylon edo poliester materialekoa eta batzuk sarexka bat izaten dute kranpoia azkarrago lehortzeko.

Olagarroa edo puntetarako tapoiak

Kranpoien puntetan sartzen diren gomazko tapoi batzuk dira. Olagarro izena hartzen dute duten itsuragatik. Bi motako olagarroak topatu ditzazkegu: adar itsurakoak edota itsura zirkularrekoak.

Kranpoiak eramateko olagarroa.




KRANPOIEN ZAINKETA

Erabiltzen ditugun bakoitzean garbitu eta ondo lehortuko ditugu, altzairuzkoak badira batez ere, herdoiltzeko arriskua dute eta. Erabat lehortutakoan, oliotan bustia dagoen trapu bat pasako diegu babesgarri gisa, batez ere mugikorrak diren piezetan.

Punten egoera begiratu beharko dugu eta kamutsak badaude metalentzako lima batekin zorroztuko ditugu. Ez da gomendagarria esmeril batekin zorroztea, esmerilak altzairua berotu eta honen gogortasuna aldatu dezake eta. Puntak gehiegi zorrozten baditugu lehenago hautsiko dira, beraz, zorrozte prozesua kontu handiz egingo dugu punten mozketa eta forma errespetatuz.

Encorda2 web interesgarriko bideo honetan oso ongi ikusten da kranpoien puntak nola zorroztu behar diten.


ERABAKI DUGU ZEIN KRANPOI EROSI ETA DENDARA GOAZ: ORAIN ZER?

Gure botak eramatea ezinbestekoa da erosi nahi ditugun kranpoiak nola egokitzen diren bertan ikusteko. Kranpoiak botetara egokitu behar dira eta ez alderantziz, hau kontutan izan beti.

Uhal sistema bidez lotzen diren kranpoietan botaren punta eta orpoan ederki lotzen direla begiratu beharko dugu, botaren zorua kranpoiari ongi lotua geldituz.

Kranpoi erdi-automatiko eta automatikoetan hauen palanka eta barra metalikoak botek puntan eta orpoan dituzten erlaitzetara ongi lotu beharko dira.

Altzairu nahiz aluminiozkoak izanda ere, zenbat eta arinagoak badira hobe eta “antiboot” sistema eraman beharko dute.

Argibideak badituzte, hobe. Kranpoia ez da material konplexu bat, baina argibideak irakurtzea ez da gaizki etortzen. Honetan maisuak Petzl etxekoak dira.

Ordezko piezak lortzeko aukera badute, hobe. Kranpoi batzuetan ia pieza guztiak aparte erosi daitezke. Hau interesgarria da eta lasaitasuna emango digu, bestela, pieza bat hausten bazaigu, kranpoi berria erosi beharrean izango gara.

Pioletekin gertatzen den bezala, kranpoiak Europar Batasuna edota Alpinimo Elkarteen Nazioarteko Batasunak (UIAA deritzona) ezartzen duen arautegia bete beharko du, eta bi arautegiak betetzen baditu, hobe. Egungo EB-k ezartzen duen arautegia UNE-EN 13089:2011 araudian dago.

AZKEN AHOLKU BATZUK

Kranpoia ongi lotuta eramango dugu baina oina estutu gabe.

Eskalatzen dugunean, ahal dugun neurrian bilgunetik ateratzeko garaian gure soka-lagunaren bertikaletik ez gara aterako, erorketa bat emango balitz, kranpoien puntak sartuko dizkiogu eta.

Kranpoia botaren neurrira etxean egokituko dugu, batez ere bota ezberdinekin erabiltzen badugu. Luzeran botaren orpoa baino luzeagoa ez da sekula izango eta aukeran 5-10 milimetro motzagoa jarri eta botaren forma jarraituko du.

Kranpoi erdi-automatiko eta automatikoetan, orpoan jartzen den palanka eta aurreko barra metalikoaren altuera botara ongi egokituko dira eta behin kranpoia botara lotu ondoren, uhala lotu aurretik, kranpoiak botari ongi eutsiko dio. Honetarako, kranpoiak zulo ezberdinak izaten ditu palanka nahiz barra metalikoak lekuz aldatu ahal izateko.

Behin kranpoiak jantzita ditugula, uhalak ongi gordeko ditugu, ibiltzerakoan estropezurik ez egiteko.

Kranpoiak beharrezkoak izango diren baino lehen jarriko ditugu. Batzuetan hain nabaria den esaldi hau ez dugu meni irteeretan erabiltzen: Anie mendira neguan egin nuen lehen irteeran Arlas mendiaren mendebaldeko aurpegia zeharkatu nuen. Elurra biguna zegoenez kranpoirik ez jartzea erabaki nuen azkarrago joateko. Konturatu nintzenerako 45 gradu inguruko elur gogor eta izotzeko zeharkaldi baten erdian nengoen. Hala nola pioletarekin erlaitz txiki bat egin eta hainbat malabarismo egin ondoren, izerdi, arnas-estu eta bihotz taupaden artean, kranpoiak jartzea lortu nuen. Urte batzuk beranduago, Iker eta biok Hiru Erregen Mahaia mendia igotzen ari ginela, elurtegi maldatsu baten zeharkaldiaren erdian, gu geunden lekuaren gainetik kranpoirik ez jartzea erabaki zuen mendizale batek irrist egin eta bion artetik maldan behera ziztu bizian pasa zen. Ez zuen minik hartu, eta tamalez ez zuen ezer ikasi, bere lagunen irrifar eta mendizalearen egoskorkeriaren inguruko txisteen artean, bigarrenez elurtegia kranpoirik gabe zeharkatzen saiatu eta oraingoan zeharkatu zuen eta.

ZEIN MOTXILA EROSI?

Aurreko batean motxilaren barruan zer eta nola eraman behar den inguruan aritu nintzen (artikulua irakurtzeko hemen klik egin). Baina, artikulu honetan azaldutako guztia eramateko edozein motxilarekin nahikoa al da? Zer da motxila batean erosi aurretik begiratu beharko duguna? Artikulutxo honekin galdera hauei erantzun bat ematen saiatuko naiz.

Mendirako erabiliko ditugun produktuen artean badira bi kontu eta pazientzia handiz erosi behar ditugunak: mendiko botak (oinetakoak) eta motxila. Bi produktu hauetan, ahal dela behintzat, duten garrantziagatik, prezioak ahaztu beharko ditugu, Bota eta oinetakoen inguruan artikulu propio bat idatzi daiteke eta bigarrengoaren inguruan hemen arituko naiz.

Nire ustez, motxila, botekin batera, mendirako erosi dezakegun gauzarik garrantzitsuena da.


Mendian ibiltzeko motxila on bat izatea ezinbestekoa iruditzen zait. "Motxila on bat" kontzeptuarekin ez dut garestia edota markakoa esan nahi, gure behar eta gorputzera hobekien egokitzen dena baizik. Eta hau ezinbestekoa da: normalean motxila bat erostera joaten diren mendizaleak motxilak dituen xehetasunei begira egoten dira, hala nola, kanpoko poltsikoak, pioletak eramateko zintak, eskiak eramateko zintak etab. badituen, zein itsura estetikoa (ea polita den) duen, etab. Hau gaizki iruditzen zaidanik ez dut esango, baina gauza hauek baino garrantzitsuagoak diren beste gauza batzuk badira, batez ere kontutan izaten badugu bizkarrean ordutan pisu handiarekin eramango dugun gauza bat izango dela, zenbait kasuetan, gure bizkarrezur, aldaka, belaun eta sorbalden kalterako.

"Zer eta nola eraman motxilan" artikuluan adierazi nuen bezela, motxilak egin beharreko funtziorik nagusiena pisua oinetara pasatzearena da, honetarako pisua sorbaldetatik bizkarrezurrera, bizkarrezuretik aldaketara eta aldaketetik oinetara pasa beharko duelarik. Prozesu hau argi edukitzea ezinbestekoa da, gure gorputzean prozesu hau hobekien egiten duen motxila guretzat motxilarik onena izango baita.

Motxila perfektuak pisua zuzenean oinetara eraman beharko luke, sorbalda, bizkarrezurra eta aldakak "kargatu" gabe. Motxila hau oraingoz existitzen ez denez, aldaketan gutxienez karga eramango duen motxila aukeratu beharko dugu, sorbalda eta bizkarrezurrari ahalik eta pisurik handiena kenduz. Honegatik, eta hau da honen inguruan idatzi duten askok (liburu, aldizkari eta internet-en) amankomunean dutena, motxilaren zatirik garrantzitsuena gerrikoa izango da. Baina gerrikoak bakarrik ez ditu mirariak egiten, honegatik motxilaren egitura (forma, tamaina eta armadura) eta xehetasunei (zintak, bizkarra, sorbaldak, poltsikoak eta gerrikoa) ere begiratu beharko diegu, motxilaren gerrikora ahalik eta pisu handiena eramateko pentsatua egon beharko dira eta.

MOTXILAREN EGITURA

Forma

Hemen motxilak duen zabalera, altuera eta diametroa kontutan izango dugu. Motxila luzea eta hestua bada (alpinismo eta eskaladako motxilak honelakoak izaten dira), pisua hobe eramango du aldaketara eta mugikortasun handiagoa emango digu. Dena den, oso luzea bada, eskaladan batez ere, ez digu burua ongi altsatzen utziko, honek sortuko dizkigun eragozpenekin.

Alpinismorako ez diren motxilak (treking-ekoak) zabalagoak izaten dira, batez ere gerrialdean. Honek trasteak motxilaren barruan banatzea erreztuko digu. Motxila zabal hauek eskalada batean mugikortasuna mugatuko digu, baina ez dira honetarako pentsatuta dauden motxilak.

Amaitzeko, gizonezko eta emakumezkoen motxilen formak ere ezberdinak izaten dira. Kontutan izan behar dugu morfologikoki gizonezkoak sorbaldak zabalagoak eta aldakak hestuagoak ditugula emakumezkoaka baino, honegatik motxilak ezin izango dute forma bera izan, eta badira gizon eta emakuzmekoentzat egiten dituzten motxila fabrikatzaileak.

Tamaina edo talla

Motxilaren kapazitatea litrotan neurtzen da, honela, zenbat eta litro gehiago izan, motxila ahalik eta handiagoa izango da. Dena den, litroak neurtzeko garaian fabrikatzaileek motxilak dituen poltsiko guztien bolumenak batzen dituzte. Modu honetan, litro kopuru bereko bi motxila bata bestearen ondoan jartzen baditugu, gertatu daiteke (niri gertatu zait) motxila batean bestean baino gauza gehiago sartu ahal izatea, batak besteak baino "konpartimentu" gehiago dituelako. Normalean, litro kopuru berean, konpartimentu gutxien dituen motxilan gauza gehiago sartuko ditugu.

Bestalde, beste produktu askorekin gertatzen den bezela, motxilek ere tallak dituzte. Motxilaren talla oso garrantzitsua da: motza bada, pisua ez da aldaketara ailegatuko eta pisu hau bizkarrezurraren azken ornoetan eramango dugu bizkarrean min emanez. Motxila handia badugu, bertako karga ere ez da aldaketara ongi eramango eta gure gorputzaren baitan asko mugituko denez errazago nekatu eta lesioak izateko arriskuan izango gara.

Motxilaren talla jakiteko sorbalda eta lepoaren arteko loturatik (zazpigarren ornoa gutxi gora behera) aldaketara dagoen distantzia neurtu beharko dugu.

Erosi behar dugun motxilaren talla jakiteko modua.

Erreferentzi gisa, talla ezberdinen taulatxo bat utziko dizuet bertan talla, sexu eta pertsonaren altueraren arabera zein neurri izan daitezken jakin dezazuen:

Talla------------------- Bizkar luzera (zm)--------- Pertsonaren altuera (zm)
S Emakumezkoa ------------ 40 zm ----------------------150 – 160 zm
S Unisex --------------------- 42 zm ---------------------- 160 – 170 zm
M Emakumezkoa ----------- 45 zm ---------------------- 160 – 170 zm
M Unisex -------------------- 48 zm ---------------------- 170 – 180 zm
M Gizonezkoa -------------- 50 zm ---------------------- 175 – 190 zm
L Gizonezkoa --------------- 55 cm ---------------------- 180 – 195 zm


Motxilaren armadura

Armadura on batek pisua gerrikora ongi eramango du. Armadurari dagokionez, bi motatako motxilak daude, armadura kanpotik eta barrutik dutenak:

• Armadura kanpotik duten motxilak. Duela urte batzuk alpinistek gehien erabiltzen zituzten motxilak ziren, gaur egun ordea, oso zaila da honelako motxila bat mendian ikustea. Motxilaren inguruan "L" formako kanpo-armadura bat eramaten dute eta harrigarria badirudi ere, karga goian eramateko aukera dutenez, pisua aldaketara hobe eramaten dute. Armadura kanpoan edukitzeak ere bizkar eta motxilaren artean aire tarte bat egoteak dakar, modu honetan motxila hauek "frexkoagoak" direlarik. Motxila hauen desabantailik handiena zuten izugarrizko pisua zen.

Kanpo-armaduradun motxila.

• Armadura barrutik duten motxilak. Edo gaur egungo motxila gehienak. Motxila hauek bizkarrean material ezberdinetako xafla batzuk izaten dituzte (aluminioa, plastikoa, titanioa, karbono zuntza, etab.) bizkarrari sendotasuna emanez. Aurrekoekin alderatuz hauek duten desabantailik handiena da pisua ez dutela hain goian eramaten, ondorio, pisua aldaketara hain ongi eramaten ez delarik, eta gainera, bizkarraren gainean joaten direnez, bero handiagoa ematen dute, udan bizkarra blai eginda bukatu daitekelarik.

Pisuaren banaketa (astuna, ertaina eta arina) kanpo eta barne armaduradun motxila batean.



Motxilaren armadura orokorrean sendoa izango da eta gure bizkarraren formara egokitu beharko da. Armadura batzuetan egoten diren xaflak gure bizkarrera egokitzeko aukera ematen dute motxila hobe egokituz. Armadura motxilaren zati garrantzitsuenetakoa da, eta nire ustez, pisua eramango dugun motxila batean, ezinbestekoa. Kontuz "ultralight" diren motxila handi batzuekin ez baitute armadurarik izaten, eta hau, karga handia eramaten badugu, gure kalterako izango da.

MOTXILAREN XEHETASUNAK

Zintak

Zinten funtzioaren arabera bi motatakoak ezberdinduko ditugu: motxila hestutu eta motxila gure gorputzera egokitzen dutenak.

Motxila hestutzen duten zinten erabilgarritasuna handia da, batez ere motxila topetaraino beteta ez badoa. Zinta hauen eraginez helburu bikoitza lortuko dugu: Karga konpaktatu, modu honetan motxilaren barruan mugituko ez delarik, eta bestaldetik karga bizkarrezurrera hurbildu, modu honetan bere pisua aldaketara errezago pasako delarik.

Motxila gure gorputzera egokitzen duten zinten helburua, bere izenak dion bezela, motxila gure gorputzaren formara egokitzea da eta motxilaren leku ezberdinetan topatu daitezke, baina batez ere gerrikoan eta sorbaldetako zintetan. Zinta hauek motxilaren pisua bizkarrezurrera hurbildu edo bizkarrezurretik aldentzen lagunduko digute.

Motxila gure gorputzera egokitzen duten gerriko bateko zinten argazkia (zinta gris argi kolorekoa da).


Motxila sorbaldara egokitzen duen zintaren argazkia (gris kolore argia duena). Zinta hau bizkarrarekin 45 gradu eginez (argazkian azaltzen den bezela) eraman behar da motxila ongi eramateko.


Zintekin bukatzeko, badira motxilaren barnean zinta bat ekartzen dutenak. zinta hauek ongi etortzen dira bildutako soka bat lotzeko, modu honetan soka eroriko ez zaigularik. 

Iker Erlabeltzeko puntara ailegatzen soka motxilara lotuta duela.


Bizkarra

Motxilaren bizkarraren lodierak goxotasuna emango digu eta motxilaren barruan dauden traste gogorrek ez digute bizkarrean minik egingo. Dena den, zenbat eta bizkar lodiagoa, motxilaren pisua bizkarrezurretik aldenduko da,  eta beraz, pisua ez dugu aldaketara ongi eramango. Motxilen bizkarrarekin orokorrean gomendatzen dena bizkarraren goiko partean lodiera ez oso handia izatea da.

Sorbaldak

Motxilaren sorbaldei begiratzea garrantzitsua da batez ere motxilaren pisua banatu (lasak eraman ezkero pisua gerrian eramango dugu eta hestut ezkero pisua sorbaldetara pasako da) eta motxila gorputzean egonkortzen dutelako.

Normalean motxila bat erostera joan izan garenean sorbaldetako lodierari begiratu diogu batez ere, zenbat eta lodiagoa izan ahalik eta erosoagoa izango delakoan. Baina begiratu beharreko lehen gauza sorbalden zabalera izan beharko da, honela, motxilaren sorbaldak ahal den neurrian zabalak izango dira (kontuz honekin, sorbalda oso zabaleko motxilak ezerosoak izan daitezke eta) pisua sorbaldan zehar hobe banatzeko eta ez dira oso lodiak izango. Ikusten duzuenez, lodiera bigarren maila batean geldituko litzateke.

Kontutan izan beharreko gauza sorbalden artean bularretik pasatzen den zintarik baduten hala ez ikustea izango da (gaur egun ia motxila denek dute). Zinta honen helburua motxila ahalik eta gutxien mugitzea da.

Poltsikoak eta beste xehetasunak

Beti bezela, motxilari emango diogun erabileraren arabera komeni izango da poltsiko gehiago edo gutxiago izatea. Poltsiko eta zinta asko duen motxila bat errazago katigatuko da baso itxi batean, sasi artean edota eskalatzen ari garela.

Orokorrean, motxila handietan batez ere, niri motxila azpitik irekitzea errezten duen kremailera bat edukitzea gustatzen zait zakua atera ahal izateko. Bestela, beste bi sistema ere gogoko ditut: goitik behera kremailera duten motxilak edota alde batean dutenak. Azken  hauetan, kantinplora kremailera honen ondoan eraman ezkero ez daukagu motxila osoa ireki beharrik kantinplora hartzeko.

Dena den, motxilak zenbat eta kremailera eta poltsiko gehiago izan, ahalik eta errezen busti eta izorratuko da.

Bukatzeko, erdi mailako eta motxila handietan, niri bi porta-piolet edukitzea gustatzen zait.

Bi porta-piolet dituen motxila handia, gehienek hala izaten dute, baina komeni da bazpaere begiratzea.


Gerrikoa

Hasieran komentatu dudan bezela, beharbada motxilaren zatirik garrantzitsuena gerrikoa da, eta bere funtziorik garrantzitsuena motxilaren pisua aldaketara pasatzea da hemendik oinetara pasatzeko.

Gerrikoak orokorrean bizkar aldetatik ederki eutsiko gaitu eta behin lotuta ez dio motxilari erortzen utziko. Honetarako, motxila bat erosteko garaian, erosi baino lehen motxila jarri beharrean gaude eta ahal dela motxila pisuz bete. Behin pisuarekin, sorbaldak askatu eta pisua gerrikoarekin mantenduko dugu gerrikoaren sendotasuna frogatzeko. Hau egitea bakarren bati (niri barne) lotsa emango dionez, beste sistema bat motxila jarri eta lagun bati motxilati beheruntz tiratzeko eskatzea da, modu honetan pisuaren indarra imitatuz eta gerrikoaren sendotasuna ikusiz.

Nik motxila jartzen dudanean, lehenik gerrikoa aldaken gainetik ederki hestutzen dut sorbaldak erabat aske utziz eta modu honetan motxilaren pisu osoa aldaketan jarriz. Behin hau egin ondoren, sorbaldetako eta bularreko zintak hestutzen ditut motxila bizkarrezurrera gerturatu eta bizkarrezurretik gertu oreka mantendu dezan, baina ia ez dut sorbaldetan pisurik eramaten. Pisua sorbaldetara oso gutxitan pasatzen dut, baina gehienetan eskalatzen ari naizela eta ez pisu osoa. Dena den, eskalatzeko garaian, motxilaren barruan gelditzen den pisua ez da hain handia izaten ia trasterik gehienak arnesetik zintzilik eramango ditugu eta.

AZKEN XEHETASUNAK

"Mendiko materiala: benetan behar duguna erosten al dugu?" artikuluan idatzi nuen moduan, lehenik motxila benetan behar dugun eta zertarako behar dugun ongi definitu beharko dugu.

Behin beharrezkoa dugun motxila definitzen dugunean (batez ere tamaina), bat erosi aurretik ahal ditugun guztiak jantzi beharko ditugu eta asko frogatu ondoren gure gorputzera hobekien egokitzen dena aukeratu.

Badira gizon eta emakumentzat motxilak egiten dituzten fabrikatzaileak. Hau kontutan izatea garrantzitsua da, emakumezkoen motxilak forma ezberdina eta gerriko ezberdina (aldakak zabalagoak dituzte eta) izaten dute eta.

Motxila bakoitza gauza ezberdin baterako egina da, eta pisuari dagokionez, ahalik eta gehiago. Alpinismorako motxila arin txiki batean 20 kg eramaten baditugu, ziurrenik  dexente sufrituko dugu. Kontutan izan gehienetan hobe dela pisua ongi banatzen eta batez ere aldaketara ongi pasatzen erreztuko duen motxila astun bat, supertxatximegateknikoa den motxila arin bat baino.

Azkenik, kontutan izan motxila batek urte asko irauten dutela, eta motxila gehienak ederki "amortizatzen" ditugula, honegatik, prezioa alde batera utzita, zuen gorputzen beharretara hobekien egokitzen den motxila erostea gomendatzen dizuet, beti ere ekonomikoki erosteko aukera baduzue. Motxila txar batek (txarrekin ez dut merkea esan nahi) arazoak besterik ez dizkigu emango, bizkar, aldaka edota sorbaldak txikituz eta lesioak eraginez.

MENDIAN GERUZEN BIDEZ JAZTEKO SISTEMA: HIRUGARREN GERUZA

"Hiru geruzetako sistema"-ren xehetasunekin amaitzeko hirugarren geruzaren nondik norakoak azaltzen saiatuko naiz.

Hirugarren geruza, jantzita eramatea beharrezkoa denean (garrantzitsua da hau kontutan izatea) lehen edo/eta bigarren geruzen gainetik doa eta bere funtziorik nagusiena ingurunetik isolatzea izango da, euri, elur eta haizeari iragazkaitza izango delarik.

1994ko negua. Aizkorri mendiaren gailurrean egoera hotz, haizetsu eta elurtsu batean. Jantzita izan nuen lehen GoreTex® produktua daukat. Oraindik ere noizik eta behin erabiltzen dut.


Eskematikoki jarriz, bere funtzioak hauek izango lirateke:

• Urari iragazkaitza barruko geruzak busti ez daitezen.
• Haizeari iragazkaitza gure gorputza hoztu ez dadin.
• Gure gorputzak sortutako hezetasuna kanporatzea, hau da, transpirazio handikoa izatea, gure hezetasunarekin barrutik busti ez gaitezen.

Hiru geruzen funtzioen eskema: Hirugarren geruzak (urdina) gorputzaren hezetasuna kanporatu eta euri nahiz haizeagatik babestuko gaitu.


MINTZAREN KONTZEPTUA.

Hirugarren geruza osatzen duten produktuak "mintza" (espaineraz "membrana" izango zena) izena ere jasotzen dute. Mintzaren definizio "serioa" hau izango litzateke: elastikoa izan daiteken xafla edo orri forma duen produktua, bi ingurune ezberdin ezberdindu, babestu eta tentsio eta esfortzu normalak jasango dituena. Merkatuan mintza marka pila bat daude: GoreTex®, SympaTex®, Textrem®, Precip®, PowerTex®, MemBrain®, Conduit®, TriplePoint®, H2NO®, Ozone®, OmniTech®, HyVent®, MP+®, Novadry®, InnerPlus®, etab.

MINTZAK EGITEKO JARRAITZEN DIREN PROZESUAK

Mintzak egiteko prozesu ezberdinak jarraitzen dira, baina funtsean hiru dira nagusienak, jarraitutako prozesuaren arabera mintzak izen bat edo beste bat jasoko duelarik:

Mintza laminatu edo xaflatuak

Mintza hauek egiteko bi prozesu jarraitzen dira: Lehenik xaflak (laminak) sortzen dira eta gero xafla hauek produktuaren azalean joango den ehunari itsasten dira. Modu honetan eginiko produktuak gogorrak izaten dira eta bere propietateak inguruko tenperatura eta presioak ez ditu aldatzen.

Produktuaren azalean doan ehunak kanpotik etorri daitezken urratu eta indarren aurrean (sasiak, arkaitzak, motxilaren trakzioa, etab.) babesa emango du batez ere, baina beste berezitasun batzuk ere izan ditzazke: elastikotasuna, gogortasuna edota urari iragazkaitz izatea, honetarako produktu batekin tratatzen delarik. Dena den, produktuari urari iragazkaitasun gaitasuna xaflen artean duen mintz iragazkaitzak emango dio.

Mintza laminaturik ezagunena Gore Tex® mintza da.

GoreTex® mintzaren berezitasunak. Ikusten denez, hiru xafla ezberdin laminatuta daude, nahiz eta GoreTex® geruza erdikoa izan.


Transfer mintzak

Gutxien erabiltzen diren mintzak dira eta laminatuen barnean ere sartu daitezke. Hauen fabrikazio sistema ulertzeko adibide erraz bat jarriko dut: gogoratzen al zarete plantxaren beroaren bidez galtzetan itsasten diren "rodillerak" edota partxeak? Ba transfer mintzen fabrikazioa antzera egiten da.

Fabrikazio sistemak bi pausu ditu: Lehenengo pausuan, produktua osatzen duen azaleko ehunaren adhesiboa beroarekin aktibatzen da eta bigarren pausu batean, berriro ere beroa aplikatuz, aktibatu dugun azaleko ehuna laminatura itsasita geldituko da.

Mintza induzituak

Sistema honetan, ehun bat iragazkaitasuna emango dion produktu batez "bustitzen" da mintza sortuz. Ikusten denez, prozesu hau oso xinplea da.

Mintza induziturik ezagunena Triplepoint® mintza da.

Triplepoint® mintzaren berezitasunak. Mintza berez urdinez margotutakoa da..


Mintza laminatu eta induzituen arteko ezberdintasunak kontutan izatea komeni da:

• Mintz induzituak laminatuak baino iraunkortasun luzeagoa dauka.
• Mintz induzitua laminatua baino merkeagoa da, prozesu bakarrean egiten da eta.
• Transpirazio maila berean, induzituak ur zutabe txikiagoa jasaten du laminatuak baino.
• Induzituak -10Cºtik behera bere propietateak alteratu daitezke. Laminatuak aldiz, -240Cº eta 250Cº artean propietateak mantentzen ditu.

Mintzak fabrikatzeko jarraitzen diren prozesuetatik aparte, mintzak duten geruzen kopurua eta egitura mirkoskopikoaren arabera ere sailkatu daitezke.

MINTZA MOTAK GERUZA KOPURUAREN ARABERA

Mintzak orokorrean bi edo hiru geruzetakoak izaten dira:

Bi Geruzetakoak

Mintza azaleko ehunari laminatzen zaio. Mintza barrukaldetik (gorputzera doan aurpegitik) kaltetua izan ez dadin forro fin bat eramaten du, normalean sare forma duena.

Hiru Geruzetakoak

Mintza barne eta kanpo ehunen artean laminatzen da modu honetan ehun bakarra denaren itsura emanez. Mota hontako produktuak duela urte batzuk arropan hasi dira erabiltzen, baina betidanik mendiko oinetakoetan erabili den sistema izan da produktu iraunkorrak sortzen ditu eta.

Hiru geruza dituen GoreTex® produktu baten marrazkia. bi geruzetakoa izango balitz, ziurrenik barruko geruza babesgarria sare formako ehun bat izango litzateke. GoreTex® geruza ez baita zuzenean gorputzaren kontra joaten.


Zer alde dago bi bi eta hiru geruzetako produktuen artean?

• Trasnpirazioa: Bi geruzetako produktuek duten transpirazioa hiru geruzetakoek baino %30 altuagoa da, geruza bat gutxiago dute eta.
• Pisua: Hiru geruzetako produktuek orokorrean pisu handiagoa dute, nahiz eta gaur egun hiru geruzetako produktu oso arinak egiten ari diren. Nik orain dudan GoreTex® txamarrak hiru geruza eta 270 gramu besterik ez ditu, duela ia 20 urtetik dudan bi geruzetako GoreTex® txamarrak (artikuluaren lehen argazkian jantzita dudana) aldiz ia kilo bateko pisua du.
• Gogortasuna. Hiru geruzetakoak gogorragoak dira pisu bereko bi produktu alderatzen baditugu. Orokorrean, 500 gramutik gorako produktuek izaten dira sendoenak, eta beraz, eskalatzeko onenak, ez baitira erraz urratuko.
• Txamarra irekita eramaten badugu, bi geruzetako produktuak barrutik lehenago lehortzen dira hiru geruzetakoak baino.

MINTZA MOTAK EGITURA MIKROSKOPIKOAREN ARABERA

Mikroporoez osatutako mintza edo mintza "mikroporosoa"

Mintz hauek mikroporoz osatuta daude. Mikroporo hauen tamaina ur tanta bat baino askozaz txikiagoa (kasu batzuetan 20.000 aldiz txikiagoa) da baino ur lurrun tanta bat baino askozaz handiagoa. Modu honetan kanpoko euria ez dute pasatzen uzten baino kanpoko hezetasun eta lurruna kanporatzen dute. Mintza urari iragazkaitz eta modu berean transpirazioduna izango da.

Mikroporosoa den mintzaren funtzionatzekomodua: gure hezetasun tantak irteten uzten ditu (marroi kolorekoak) baina ur tantak (urdinak) ezin dira sartu.


Mota hauen artean Goretex® eta Triplepoint® mintzak daude.

GoreTex® mintzaren argazki mikroskopikoa.



Molekula hidrofiliko eta hidrofobikoez osatutako mintzak edo mintz polimerikoak

Mintz hauek bi molekula ezberdinez osatuta daude:

• Molekula hidrofilikoak. Molekula hauek gorputzaren barruko hezetasuna xurgatzen dute. Behin ura xurgatu ondoren kontaktuak daudenez, ura molekula hidrofobikoei pasako die. Molekula hauek hidrofobikoek xurgatu duten ura kanporatuko dute, prozesua berriro ere hasiz. Modu honetan, gorputzak sortutako hezetasuna etengabe kanporatua izango da.
• Molekula hidrofobikoak. Hauek, aurreko prozesuan ikusitakoa ez ezik, urari erabat iragazkaitzak direnez, kanpotik datorren uratik babestuko gaituzte.

Mintz hauen artean Concuit®, Textrem® edo Menbrain® mintzak aurkitu daitezke.

Conduit® mintzaren funtzionatzeko modua. Molekula hidrofilikoek (zuriak) gure hezetasuna kanporatzen dute eta molekula hidrofobikoek (ilunak) ez diote urari sartzen uzten.


ZER IZANGO DUGU KONTUTAN HONELAKO PRODUKTU BAT EROSTERAKOAN?

Produktuari emango diogun erabilera

Nire ustez hau da puntu guztietatik garrantzitsuena eta argien eduki beharra duguna. "Mendiko materiala: benetan behar duguna erosten al dugu?" artikuluan honen inguruan aritu nintzen (artikulua irakurtzeko hemen klik egin).

Anaiak eta biok hirugarren geruzaren funtzioa betetzen duten bi produktu ditugu: haizeagatik babesteko bakarrik pentsatuta dagoen 120 gramu eskaseko txamarra (nahiz eta txirimiri fin bat ere jasateko ahalmena duen) eta 300 gramu eskas dituen euritarako txamarra (honek haizegatik ere babesten du, noski). Nahiz eta bi txamarrak beti motxilan eraman lehenengoa ia beti jazten dugu (gainera, urari erabat iragazkaitza ez denez, transpirazio handiagoa dauka), bigarrena aldiz, ez dugu ia jantzi. Zergatik diot hau? Beharbada, eramango diogun erabileran oinarrituz, ez duelako megatxamarraTex bat erosterik merezi.

Bisaurin-era eramaten duen aristan. Argaki honetako txamarra ia mendiko irteera guztietan jazten dugun haizerako txamarra da.


Erabileraren kontuan produktu hauek duten limitazioa ere kontutan izan beharko dugu, adibidez, arropa asko azpitik jarrita badugu eta aktibitate handia egiten badugu izerdiaz blai eginda amaituko dugu.

Mintza mota

Dagoeneko goian azaldutakoa.

Mintzaren azaleko geruza osatzen duen ehuna

Laminatuaren prozesuan, azaleko ehunak errepelentzia tratamentu bat jasotzen du. Tratamentu honen eraginez, ura tantatan desegiten da. Hau neurtzeko, produktua euriaren efektua egiten duen aparatu batean sartzen da eta ondoren leku bustiak dauden hala ez begiratzen da. Froga honen emaitza 100 bada, produktu osoa bustitzen ez dela esan nahiko du (hau da, produktu osoak urari errepelentzia dio). Datu on bat 80-20koa da. Zer esan nahi du honek? Produktuaren %80ak urari errepelentea dela 20 garbiketa zikloen ondoren. Honek mintzarekin ez dauka inongo zerikusirik fabrikatzaile bakoitzak bere produktu propioa eta errepelente produktu propioa erabiltzen baitu.

Urari errepelente izatea zer den adierazten duen argazkia.



Produktuak euriari dion iragazkaitasuna

Forro polarren inguruko artikuluan azaldu nuen bezela (artikulua irakurtzeko hemen klik egin), iragazkaitasuna PSI eta ur zutabeetan neurtzen da. Zenbat eta PSI eta ur zutabe altuagoa izan geroz eta iragazkaitasun altuagoa ere izango dugu.

Dena den, orokorrean mintzaren iragazkaitasuna faktore hauen menpean izango da:

• Konposizioa: Poliuretano, poliester, teflon (azken hau Gore tex®-ak erabiltzen du).
• Funtzionamentua: Fisiko edo kimikoa
• Fabrikazioa: Induzitua, laminatua edo transfer
• Ur zutabea.

Produktuaren transpirazioa

Bigarren geruza-ren aritkuluan transpirazioa RET-etan neurtzen dela komentatu nuen. Zenbat eta RET gutxiagoa ahalik eta transpirazio altuagoa izango dugu, ISO 11092 arauak dioenez, produktu bat transpirakor bezela izendatua izateko 20 RET baino gutxiago izan behar dituelarik.

Hala ere, RET datuetatik aparte, nik ez dut sekula izan (ez merkea ezta garestia ere) urari iragazkaitasun handia emanik oso transpirablea den produktu bat, eta fabrikatzaileek nahi dutena esango dute, baina gaur egun bi propietate hauek modu perfektuan egiten duen produkturik ez dago.

Honetaz aparte, egoera errealista batean, kontutan izan beharra dugu transpirazioa bi inguruneren arteko hezetasuna (laborategian neurtzen dena), tenperatura eta presioaren arteko ezberdintasunean oinarritzen dela, eta faktore hauek laborategian lortzea oso zaila da. Hau gutxi ez bada, pertsona bakoitza oso ezberdinak gara, produktu bera bi pertsona ezberdinetan portaera ezberdina izan dezakelarik.

Amaitzeko esan, orokorrean, produktuak gehiago transpiratuko du kremailerak irekita ditugula beste edozein modutan baino.

Produktuak haizeari dion iragazkaitasuna

Haizeari iragazkaitasun edo erresistentzia CFM-tan (Oin kubikoak minuturo) neurtzen da. 0-ko CFM-a izatea, haizeari erabat iragazkaitz dela esatea da, hau da, jasaten duen haizearen %100-a mozten duela.

Produktuaren iraunkortasuna

Produktua hotzean flexionatzen denean ihesbide batzuk sortu daitezke produktuaren kaltetan. Flexio hauen ondorioz ehuna ere hausi daiteke, batez ere izozte tenperaturak denbora luzean ematen direnean.

Iraunkortasuna neurtzeko fabrikatzaile bakoitzak bere frogak egiten ditu. goreTex-ek egiten duen frogari kontrakzio froga deritzaio. Froga honetan, orduetan gore tex produktuak uzkurtu eta zabaltzen dira muturreko tenperaturak aplikatuz. Produktuek froga gogor honen ondoren beraien propietateak mantendu beharra dituzte.

GoreTex® mintzaren kontrakzio frogaren argazkia.


Urradurei erresistentzia

Honetarako abrasimetro deitzen den aparatua erabiltzen da. Aparatu honek artilea edo lija batekin, presio handia eginez ehuna igurzten du behin eta berriz. Lortu nahi den emaitzaren arabera, igurtzi hau ordu edo egun batzutakoa izan daiteke.

Abrasimetroa.


Produktuaren talla

"Hau da hau gauza ebidentea" pentsatuko duzue. Tallaren asuntoa garrantzitsua da hirugarren geruza beste geruzen gainetik joango da eta, eta, nork daki, egoera larri batean beharbada, plumiferoaren gainetik ere joan daiteke. Honegatik komeni da faktore guzti hauek kontutan izatea talla aukeratzeko garaian. Honelako produktu bat erosterakoan bazpaere azpitik jantzita eramango dugun guztia jaztea komeni da gorputzean ondo gelditzen den hala ez edota uzten digun mugikurtasuna ikusteko.

Axier Monte Perdido mendiaren "Escupidera" jaisteko prest. Daraman txamarra handia iruditu arren, hotz handiko egoera batean azpitik plumiferoa jarri nahi bada tamainan egokia da.


Produktuaren inguruko beste xehetasun batzuk

Hemen kremailera motak, bentilazioa, mangen loturak, babesgarriak, lepoko xehetasunak, txapela, poltsikoak, joskurak etab, sartuko lirateke. Xehetasun hauek guztiak forro polarren artikuluan jorratu nituen (artikulua irakurtzeko hemen klik egin).

Goian azaldutako xehetasunen sailkapenean emandako datu  guztiak, produktua erosteko garaian orientazio gisa hartu beharrekoak dira. Dena den, kontutan izan behar da aborategian egiten diren frogak nahiz eta intentzio guztiarekin egin, ez dutela mendian topatuko ditugun egoera guztiak kontutan izaten, honegatik, antzeko kalitatea duten bi produktuen artean onena zein den esatea oso zaila da.

MENDIAN GERUZEN BIDEZ JAZTEKO SISTEMA: BIGARREN GERUZA

Aurreko artikuluan lehen geruzaren nondik norakoak azaldu ondoren (artikulua irakurtzeko hemen klik egin), artikulu honetan bigarren geruzaren inguruan arituko naiz.

Bigarren geruza lehenengoaren gainetik doa (nahiz eta bigarren geruzarako erabiltzen diren produktu batzuk lehen geruza bezela ere erabili) eta bere funtzioa gure gorputza bero eta lehorra mantentzea da, honetarako gure gorputzaren inguruan aire beroz osatutako geruza bat sortuko duelarik. Funtzio honetatik aparte, geruza honek hezetasuna kanporatzeko ezaugarria eta neurri handi batean ur eta haizeari iragazkorra izan beharko da.

Bigarren geruza bezela jantzi izan dugun produkturik tipikoena: Betiko forro polar lodia. Argazkia Aizkorrin aterata dago, 2005 urteko neguan.



"Mendian jazteko modua: geruzetako sistema" artikuluan (irakurtzeko hemen klik egin) aurreratu nuen bezela, bigarren geruza honen funtzioak hauek izango lirateke:

• Gorputzaren beroa mantentzea.
• Gorputzak sortutako hezetasuna kanporatzea.
• Pisu eta bolumen eskasa.
• Ur eta haizeari iragazkorra izatea edo gehienez txirimiri edota haize leun bat jasateko ahalmena izatea.

Hiru geruzen funtzioen eskema: Bigarren geruzaren (gorria) funtzioa gorputzaren beroa mantendu eta hezetasuna kanporatzea izango da.


Bigarren geruzaren artean forro polarrak, eta luma natural nahiz luma sintetikoa duten produktuak aurkituko ditugu. Azken bi produktu hauek leku batzuek "laugarren geruza" bezela ere izendatzen dituzte, gehienetan geldirik gauden uneetan jazten baitira (bilguneetan, kanping dendan, etab.) eta kasu askotan hirugarren geruzaren gainetik (hemendik "laugarren geruza" izena).

Luma natural eta luma sintetikodun produktuetan artikulu bana idatzita dudanez, artikulu honetan forro polarren inguruan bakarrik arituko naiz.

FORRO POLARRAK

Hasiera batean forro polarrak zuntz naturalekin (kotoia, artilea) egiten ziren, baina merkatuan zuntz sintetikoak sartu zirenetik (poliesterra eta poliuretanoa batez ere) zuntz naturalek atzera egin dute. Ehunei dagokionez, ezagunen eta salduena Polartec® ehuna da. Ehun honetan eginiko forro polarrak lodieraren arabera lau multzotan sailkatzen dira (mikro, 100, 200 eta 300) eta sailkapen hau da polar ezberdinen lodierak ezberdintzeko erabiltzen dena.

Forro polarren sailkapenaren zenbakiak ehunak metro karratuko dituen gramuak adierazten ditu, honela, 300-eko forro batek 300g/m2-ko izango dituelarik. Beraz, zenbat eta zenbaki altuagoa, ahalik eta lodiagoa izango da eta bero handiagoa mantenduko du.

Txindokitik behera ateratako argazki honetan bigarren geruzen sistema ezberdinak ikusi daitezke: Ikerrek manga luzeko lehen geruza baten gainetik Soft shell motako txaleko polarra dauka, Josuk aldiz, lehen geruzaren gainetik 300eko forro polarra dauka.


Lodieratik aparte, geruza bakarreko edo hainbat geruzako forro polarrak ere badira.

GERUZA BAKARREKO FORROAK

Forro polar hauek duela urte batzuk oso erabiliak izan ziren. Hauetatik lodienak 300-koak izaten dira eta 5 mm inguruko lodiera izaten dute.

Geruza bakarreko forroak abantail eta desabantailak ditu:

Abantailak

• Beroa ongi mantentzen du pisu baxuan.
• Goprutzeko ura ongi kanporatzen du eta erabat bustita dagoenean bere pisuaren %1-a bakarrik xurgatzeko ahalmena dauka.
• Azkar lehortzen da eta nahiz eta hezea egon beroa neurri batean oraindik mantentzen du.
• Haizeari iragazkorra da. Modu honetan hezetasun eta beroa errazago kanporatuko du.
• Birziklatutako materiala erabili daiteke forroa egiteko.
• Pisu berean, gehien konprimitzen den forroa da, beraz, motxilan gutxiago okupatuko du.

Desabantailak

• Erraz erre daiteke. Denoi pasa izan zaigu garai batean parrandan forroarekin atera eta erretzaileren baten ondorioz hainbat zulokin etxera bueltatzea.
• Ehuna osatzen duen zuntza petroleotik lortzen da, eta dakigunez, petroleoa lehengai mugatu bat da.
• Haize handiko egunetan hotza pasa dezakegu.
• Euria egiten duenean erabat bustiko gara ura erraz pasatzen uzten duelako.
• Azken bi desabantail hauengatik, gomendagarria izan daiteke mota honetako forro batekin batera, motxilan haizeari bakarrik edota haize eta euriari iragazkaitza den beste produktu bat eramatea. Dena den, egun, mota hauetako forro hauetako batzuei urari nolabait iragazkaitz izateko tratamentu bat ematen diete, iragazkaitz izateko balioa Schmerber testaren arabera (beherago ikusiko dugu) 300-500 milimetro ur zutabe (baxua) izan daitekelarik.

Orokorrean, abantail eta desabantail hauek ia forro polar guztietara zabaldu daitezke.

Josu Vignemaleko Pique Longue-n dagoen Paradiso kobaren sarreran geruza bakarreko 100eko forro polarra jantzita duela.


GERUZA BAT BAINO GEHIAGOKO FORROAK
 
Geruza bat baino gehiago duten forroak batez ere egoera oso hotzetarako pentsatuta daude. Hauen artean forro polar laminatuak, windstopper forroak eta Softshell forroak topatuko ditugu:

Forro polar laminatuak

Bi geruza dutenen artean ezagunenak laminatuak dira. Forro hauek duela urte batzuk asko erabiltzen ziren eta azkenaldian berriro ere erabiltzen hasi dira. Mota hontako forroen ezaugarriak honako hauek dira:

• Arkume ilearen itsurako barne geruza.
• Kanpoko geruza neopreno itsura duen poliamidaz eginiko geruza lisoa. 
• 5-7mm inguruko lodiera.
• Pisu handikoak. Mota hontako forro polar asko kg baten inguruan daude.
• Oso beroak dira, baina duten lodieragatik mugikortasuna asko mugatzen dute (hau eskaladan kontutan izateko puntua izan daiteke).
• Bizi iraupen luzeena duten forro polarrak dira, eta hau eskertzekoa den datua da, oso garestiak izaten dira eta.
• Forro hauetako batzuei, mintz bakarrekoekin pasatzen den bezela, nolabait iragazkaitz izateko tratamentua ematen diete goian azaldutako iragazkaitasun balio berdinekin.

Windstopper forroak

Mintz bakarreko forroek dituzten desabantailak (batez ere haizearekiko iragazkortasuna) ekidin nahian, mendiko produktuen fabrikatzaileek WindStopper forro polarrak kaleratu zituzten.

Funtsean mota hontako forro polar bat hiru geruzez osatua dago: bi forro polar geruza eta bien artean, ogitarteko baten moduan, geruza plastiko bat (gehienetan poliuretanoa edo tefloia). Sistema hau oso ondo doa hotza handiko egun lehorretan, aktibitate xuabeetan edo geldirik egoteko.

Eskoziako Rosslyn kapera-n Wind stopper motako forroarekin.


Baina aktibitatea egiten ari garen bitartean sortzen dugun hezetasun eta gehiegizko beroa kanporatzeko zailtasuna handiak dauzka (erdian duen poliuretano mintzagatik), ondorioz, gehiegi berotu eta izerdiaz bustitzeko arrisku handia izango dugularik (eta barnetik bustitzen bagara errazago hoztuko gara). Gainera, produktu berean hiru geruza edukitzeak bere erabilera asko mugatzen du (ezin baititugu geruzak banatu) eta, egun euritsuetan, forroaren gainetik hirugarren geruza jartzen badugu, erabat egosita bukatuko dugu, gorputzak sortutako bero eta hezetasuna nekez kanporatuko delako. Bestalde, produktuaren kanpoko geruza forro polar ehunez egina dagoenez (eta forro polar ehuna ez da lisoa), neguan kanal batean sartzen bagara forro polarrean elurra eta hezetasuna pilatuko da beroa mantentzeko duen ahalmena gutxituz.

Windstopper klasikoek hezetasuna kanporatzeko duten zailtasuna ekidin eta haizeari iragazkaitza izaten jarraitu nahian ehun tapituagoak sortu dira, hauen artean ezagunena Polartec windpro® delarik.

Windstoper-ek duten desabantailak ekidin nahian nik honakoa egiten dut: Lehen geruzaren gainetik mintza bakarreko forro polarra eramaten dut eta honen gainean, haizea badabil, haizearengatik bakarrik babestuko nauen produktu fin bat. Gainera, haizearen kontrako produktu hau lisoa denez, ez da elur eta hezetasunik pilatzen.

Nire "Wind stopper" sistema lanean Bisaurin-era eramaten duen aristan. Ikusten denez, haize gogorra zebilen. Haizerarentzako txamarra finaren azpitik 100eko forro polarra eta manga motzeko lehen geruza bat jantzita nuen.


SoftShell forroak

Windstopper forroen zailtasunak ikusita, fabrikatzaileek Softshell forroak sortu zituzten. Asko sinplifikatuz, Softshell forro batek bi geruza ditu: barruko geruza bat forro polar finez osatutakoa eta kanpoko geruza bat nylon ehunaz osaturikoa.

Teorikoki funtzio hauek betetzeko jaio zen:

• Haizeari iragazkaitz izatea.
• Euri eta elurrari neurri batean iragazkaitza izatea. Txirimi edo euri fin bat ongi jasaten dute baina euri gogor baten azpian busti egingo gara. Honegatik, euri gogor baten aurrean, gomendagarria izango da motxilan urari iragazkaitza den beste produktu bat eramatea.
• Euriari erabat iragazkaitza ez denez, gure hezetasuna Windstopperrak baino gehiago kanporatuko du.
• Produktuaren pisua dexente jaisten da.
• Zuntz elastikoak eramaten dituzte (Spandex® motakoa, adibidez), gorputzaren formara forro polar klasikoak baino hobe egokituz.
• Forro polar fineko barne geruza dutenak ia urte osoan erabili daitezke.

Azkenaldian, neguko egun gogor, hotz eta euritsuei begira, barne geruzako forro polarra lodiagoa egiten hasi dira. Mintz lodidun Soft Shell hauen iragazkaitz izateko balioa 10.000-20.000 milimetro ur zutabeetara ailegatu daiteke (oso balio altua). Baina, odolkiak ordainetan, produktu berri hauen transpirazioa ere dexente jaisten da. Dena den, honetarako bakarrik benetan behar dugu SoftShell bat? Soft shell-ak bi geruzak banatzeko aukerarik ez du ematen, eta euria egiten ez duen bitartean gure gorputzak sortzen duen bero eta hezetasuna ez du ongi kanporatuko. Nik, hau ekidin nahian, euria iragarrita dagoen egunetarako, motxilan mintz iragazkaitasuneko txamarra bat eramaten dut. Modu honetan, euria egiten ez duen bitartean nire transpirazioa altua da (eramaten dudan forroa mintz bakarreko baita) eta euria egiten duenean mintz iragazkaitzadun produktua jartzen dut.

Jon Garmo Negro mendiaren gailurra atzean uzten Soft shell motako forro polarra jantzita duelarik.


ZER DA KONTUTAN EDUKI BEHARREKOA FORRO POLARRA EROSTEKO GARAIAN?

Ikusten denez, forro polarren mundua oso zabala da, eta hau gutxi ez bada, egun izen berriak ikusten ditugu: Polartec windpro®, Neoshell®, Thermal Pro®, Polartec Windblock®, Apex Climate Block®, etab, baina funtsean goian azaldutako berezitasunak betetzen dituzte modu batean edo bestean.

Forroetan hainbeste aukera ditugunez, emango diogun erabilpena oso argi izan beharko dugu.

Orokorrean, forro polar bat erosteko garaian puntu hauek kontutan izatea komeni da:

Manga luzea hala txalekoa?

Bat edo bestea egoera ezberdinetan erabiliko dugu. Txaleko motako forroek mugikortasun handiagoa ematen dute eta aktibitate handiko egoeratako primeran datoz, transpirazio handiagoa dute eta.

Vignemaleren gailurrean: 100eko forroaren gainean Soft Shell motako txalekoa jarrita daukat.


Euriari iragazkaitasuna

Goian azaldu bezela, iragazkaitasun tratamenturik jaso gabeko produktuek euria pasatzen utziko dute.

ISO 811:1981 arauak dioenez, iragazkaitasuna PSI-tan (ontza karratuko dauden librak) neurtzen da. Honela, produktua inpermeable bezela katalogatua izateko gutxienez 25 PSI izan beharko ditu. Ondorioz, zenbat eta PSI altuagoa inpermeabilitate handiagoa izango dugu. Iragazkaitasunean erabiltzen den beste unitatea ur zutabearena izaten da.

Zer da ur zutabea? Adibide baten bidez erraz ulertuko da. 1000 mm-ko ur zutabea izateak honako hau esan nahi du: Ehunak zentimetro karratuko, metro bateko altuera duen ur zutabea jasaten duela ur tanta bat alderik alde pasa aurretik. Hau guztia Shmerber testaren bidez neurtzen da.

Zer lotura dago PSI eta ur zutabeen artean? 10-15 PSI 5000 mm izango dira, 25-30 PSI 10.000 mm eta 40 PSI baino gehiagokoak 20.000 mm.

Urari iragazkaitz izateko tratamentua jasotako forroek iragazkaitasun baxua izango dute (300-500 mm ur zutabe) eta hainbat SofShell-ek iragazkaitasun altua edo oso altua izan dezakete (10.000-20.000 mm ur zutabe).

Iragazkaitasuna kalkulatzeko froga.


Trasnpirazioa

Hemen, iragazkaitasunean ikusitakoaren kontrakoa pasako da. Produktua zenbat eta iragazkaitasun altuagoa, ahalik eta transpirazio baxuagoa izango du. Gauza bera pasatzen da Windstopper forroekin. Orokorrean, iragazkaitasun tratamenturik gabeko mintz bakarreko forroak izango dira transpirazio altuena dutenak.

Egoera normalean, ariketa fisikorik egin gabe, gorputzak 750 ml ur kanporatzen du lurrun gisa egunean zehar. Ariketa fisiko bat egiten dugunean, kanporatutako ur kantitatea 500ml ordukoa izan daiteke, aktibitate oso gogorretan (bero handia badago) litro bat ordu bakoitzeko izan daitekelarik.

Tranpirazio testak ehunaren metro karratu batek 24 ordutan kanporatu dezaken ur gramu kopurua neurtzen du. Honetarako, neurtu behar den mintzaren 0,258 m2  ur lurrun kontzentrazio ezberdinetako bi guneen artean jartzen da, 35Cº-tako tenperaturan, 1 metro/segundu-ko haize eta %40eko hezetasunarekin.

Transpirazioa neurtzeko unitateari RET (Resistant to Evaporation Transfer) deitzen zaio, hau da, lurruna pasatzeari ehunak dion erresistentzia. HOnela, zenbat eta RET altuagoa izan ahalik eta transpirazio baxuagoa izango dugu. ISO 11092 arauak dioenez, ehun bat tranpirakorra dela esateako 20 RET baino gutxiago izan beharko ditu. Transpirazio maila 6 RET-etik beherakoa bada, produktua muturreko tranzpirazioa duela esango da.

Transpirazio frogaren diagrama bat. Berde kolorean lagina azaltzen da, hau da, analizatuko den ehuna. Ehunaren tamaina 0,258 m2-takoa izango da.


Pisua

Orokorrean pisu handiagoa duten forroak beroagoak izaten dira. Baina forroen pisuan horrenbesteko aukerak ditugunez, lodiera ezberdineko forroek aukera handiak emango dizkigute bata bestearen gainean jartzen baditugu.

Forro lodi bat neguko egun hotzetarako primeran etorriko zaigu, baina beharbada aukera handiagoak emango ditu, nahiz eta pisuan irabazi, finago diren bi forro bata bestearen gainean jantzita eramatea. Gainera, aktibitatea egiten ari garen bitartean, forro arin bat edo bestea jartzeko aukera izango dugu. Hau gutxi ez bada, egoera hotzetan 100-eko forro bat lehen geruza bezela erabili ahal izango dugu.

Gauzak gehiago konplikatzeko, beste adibide bat jarriko dut: Egoera hotz batean 300-eko forro polar batek forro polar fina duen Sofshell batek baino bero handiagoa mantenduko digu, baina egun berean haize bolada handia altsatzen bada eta euri fin bat hasiko balitz ziurrenik Soft shell-ak beroa gehiago mantentzen bukatuko du.

Produktuaren kanpoko itsura

Kanpoko itsura lisoa dutenak ez dute horrenbesteko hezetasun eta elur pilatuko. Ile edota forro klasikoen itsura dutenek aldiz (lehenengoek batez ere), egoera hotz eta lehorrean beroa hobe mantenduko dute.

Produktuaren barruko itsura

Ilea dutenak beroagoak izango dira lisoak baino. Zenbat eta ile luzeagoa (batzuetan korapilo itsurakoa) ahalik eta bero handiagoa mantenduko du.

Forroaren neurria

Forroa gorputzari egokitu behar zaio. Hala ere ez da komeni oso hestu gelditzea, besoak altsatzerakoan besaurreak eta gerrialdea aidean ez uzteko.

Txapelik ba al du?

Txapeladun forroa erosten badugu, bi puntu hauek kontutan izatea komeni da: Kaskoa jantzita dugula sartzen zaigu? Buruan jarrita dugula eta kaskoa gainetik jazten badugu, kaskoak gure segurtasuna bermatzen du? Honetaz aparte txapelak bisera edo hestutzeko tanka edo gomarik baduen edota txapela forrotik kentzea badagoen begiratu beharko dugu.

Andraitz mendiaren gailurrean, bere ipar aurpegitik igo ondoren. Josuk txapeladun Soft shell-a eta nik 100eko forro polarra jantzita dugula.


Kremailerak

Forroak kremailera edukitzen badu, hezetasun eta beroa azkarrago kanporatuko du.

Kremailerak nolakoa diren kontutan edukitzea garrantzitsua da. Egun YKK motako kremailerak oso hedatuak daude mendiko produktu iragazkaitzen artean eta egia esan, niri oso interesgarriak iruditzen zaizkit. Honetaz aparte, eskularru batzuekin erraz irekitzen den hala ez ere ikusi beharko dugu.

YKK motako kremailera iragazkaitza. Argazkian ikusten den bezela, kremailerak soka txiki bat dauka eskularruekin errazago irekitzeko


Kremailera motatik aparte, kremaileraren luzera ere garrantzitsua da. Beroki itsurako forroetan kremailera beheraino iritsiko da noski, baina "jertse" motako forroetan kremailera bularreraino ailegatzea komeni da bi arrazoiengatik: alde batetik bero eta hezetasun gehiago kanporatuko dugu eta bestaldetik kaskoa jantzita dugula errazago jantzi eta erantziko dugu.

Kremailera babestuta dagoen hala ez ere ikusi beharko dugu. Forro batzuek lepo aldean urraturik ez egiteko kremaileraren barrutik babesgarri bat izaten dute. Beste batzuek aldiz, babesgarria kremailera osoan izaten dute.

Soft Shell motako forro honetan kremailera barrutik babestua dagoela ikusi daiteke. Lepo aldea ere babestua dauka urradurak ekiditeko.


Orain arte esandakoaz aparte, forro batzuk besapeetan kremailerak izaten dituzte beroa eta hezetasuna azkarrago kanporatzeko. Forro motaren arabera, hau kontutan izateko puntu bat izan daiteke.

Besapeetan kremailea duen Soft Shell baten argazkia.


Amaitzeko, komenigarria izango litzateke gorputzean doan kremailera goitik eta behetik irekitzeko aukera, edozein beharretarako (fisiologikoak barne) forroa osoa ez irekitzeko.

Lepoa

Forro folar batek lepo luzea edukitzea eskertzen da, batez ere egun hotzetan. Lepoa hestutzeko goma edo tankarik baduen ere ikusi beharko dugu.

Babesgarriak

Forro askok ukalondo eta sorbaldetan babesgarriak izaten dituzte motxilarekin edota eskalatzen ari garela forroa ez urratzeko. Aukera hau ere interesgarria da, baina kontutan izan behar da babesgarria dagoen lekuetan transpirazioa oso baxua izango dela.

Sorbaldetan babesgarriak dituen forroa.


Eskumuturrak

Eskumuturren egitura nolako den ikustea interesgarria da. Estutzeko sistemarik duten hala ez begiratzea komeni da (goma bat, belkroa, etab.). Forro batzuek manga luzeagoak dituzte mangaren azpikaldean zulo bat dutelarik, behatz lodia hortik pasatu eta esku-azpia babesteko. Aukera ona izan daiteke eskaladan behatzak aske uzteko, baina behatzak hoztu egingo zaizigu.

Soft Shell batek eskumuturrak hestutzeko dituen belkro sistemaren argazkia.


Joskurak

Joskurak itxiak izan beharko dira, eta termikoki itxiak badaude ahalik eta hobe, bertatik ez baita urik sartuko ezta berorik galduko ere. Lehen geruzaren inguruan aritu ginenean bezela, joskurak ongi begiratu behar ditugu, barruan daramagun arropan edota gure azalean urradurarik ez egiteko.

Gerrialdea

Forro polarra gerrialdean nola gelditzen ere ikusi eta forroak gerrialdea hestutu ahal izateko goma edo tankarik ba ote duen ikusi beharko dugu.

Poltsikoak

Nahiz eta tontakeri bat iruditu, poltsikoetan gauza hauek ikustea komeni da:

• Forroak duen poltsiko kopurua. Normalean gerrialdean bi poltsiko izaten dituzte, baina konbinaketa gehiago izan daitezke: hirugarren poltsiko bat bularraldean, laugarren poltsiko bat besoan, etab.
• Poltsikoen tamaina. Interesgarria, aktibitate askotan (eskaladan adibidez) poltsikoetan materiala eraman beharko dugu eta (eskularruak, janaria, krokisak, etab.). Gainera, poltsiko txikietan eskularruekin gaizki moldatuko gara.
• Poltsikoen kokalekua. Motxila lotuta dugula poltsikoetan duguna hartzerik badaukagu? Arazo hau ekidin nahian badira gerrialdeko poltsikoak altuago dituzten forroak.
• Poltsikoetako kremailera. Kremailera badute ez da barruko materiala erortzeko arriskurik izango.
• Poltsikoen egitura. Poltsikoak barrutik sare itsura badute, irekita eramaten baditugu gorputzaren bentilaziorako ere erabilgarri izango dira, bertatik beroa eta hezetasuna kanporatuko dugu eta.

 
Forro polarren munduarekin amaitzeko, Eroski consumer aldizkariak 1998 urtean forro ezberdinen artean eginiko konparatiba baten artikulu interesgarrirako lotura jartzen dizuet (artikulua irakurtzeko hemen klik egin). Artikuluan forro polar klasikoak alderatu zituzten (Windstopper eta SoftShell-ak ez) eta berau irakurtzea gomendatzen dizuet bertan ateratako ondorioa "kuriosoa" baita.